یادداشتی از نعیمه آقانوری

نگاهی به اربعین‌سرایه‌های سال‌های اخیر

18 آبان 1396 10:54 | 0 نظر
Article Rating | امتیاز: 5 با 1 رای
نگاهی به اربعین‌سرایه‌های سال‌های اخیر

شهرستان ادب: به مناسبت اربعین حسینی، یادداشتی می‌خوانیم از نعیمه آقانوری که به بررسی اشعار اربعینی سال‌های اخیر، موضوعات و قالب‌های آ‌هان پرداخته است.

 

اربعین، بهعنوان یکی از مهمترین مناسبتهای مذهبی تقویمی شیعی، همواره مورد توجه شاعران مذهبیسرا بوده و هست؛ امّا با در سالهای اخیر با ترویج و گسترش قابل توجه پیادهروی اربعین، شاعران تعهّد و علاقه بیشتری برای به شعر در آوردن این سوژه و موضوع خاص احساس کردهاند؛ بهطوری که از ماهها پیش از اربعین، ابراز احساسات درمورد آن در شعرهای مختلف، دیده میشود. با توجّه به همین امر، این اربعینسرایهها را از حیث محتوا و مضمون به دو گروه اصلی و چند گروه فرعی تقسیم کرد:


1. اشعار درمورد اربعین، بهعنوان یک مناسبت مذهبی مهم

در این گروه از شعرها که سعی در بزرگداشت چهلمین روز شهادت سالار شهیدان دارند، شاعر با قلبی لبریز از ارادت به خاندان وحی به بیان عظمت یا مصیبتهای این روز می پردازد؛ چنین اشعاری، غالباً اشارتی نیز به مراسم پیادهروی اربعین دارند تا عظمت این ایّام را بیشتر و بهتر نشان دهند.

و اربعین پس از این ابتدای عاشوراست

نگاه کن که خروج امام بعد مناست

مسافرانِ سحرخیزِ جادّهایم هنوز

بهرغم حادثهها ایستادهایم هنوز...

           

(محمد مهدی خانمحمدی)

و

چهل منزل به دنبالت دویدم

تو را دیدم، به هر منزل رسیدم

به هر سویی نظر کردم، تو بودی

کنار خود تو را پیوسته دیدم

حکایتهای شهر کوفه سخت است

که شهر مردمی شوریده بخت است

ولی بدتر از آن الشام، الشام!

که دربار یزید و پایتخت است

خداوندا مرا حاجت روا کن

نگاهی بر فقیر مبتلا کن

چو چشمانم به دستان حسین است

نصیبم اربعین و کربلا کن...

           

(محمدعلی یوسفی)

 

2. اشعار مرتبط با پیادهروی اربعین

بسیاری از اربعینسرایهها بهطور خاص به پیادهروی اربعین پرداختهاند و ذیل همین موضوع، عظمت امام حسین (ع) و اربعین و شیعه را نشان دادهاند:

فقط حسین به آغوش هم رسانده چنین

برادران تنی را، عراق و ایران را...

           

با نگاهی کلّی به اربعینسرایهها، میتوان اذعان کرد، این بخش شعری در سالهای اخیر رشد چشمگیر داشته و همچنان در حال ارتقا و گسترش است.

2 . 1. اشعار از زبان عاشق و عزادارِ جامانده از پیادهروی

این گروه از اربعینسرایهها غالباً بیان تحسّر و دلتنگی دلدادهای است که با زبان شعر، احساسات و بیتابی خود را با مخاطب به اشتراک گذاشتهاست تا از این طریق، تسکینی هرچند موّقت، به قلب خویش بگذارد.

شنیده بود که این‌بار باز دعوت نیست

کشید از ته دل آه و گفت: قسمت نیست

بیا به داد دل تنگ ما برس ای عشق!

 اگر که حوصله داری، اگر که زحمت نیست

غمی است در دل جاماندههای کرب و بلا

که هرچه هست یقین دارم از حسادت نیست...

 

(مریم کرباسی نجف آبادی)

 

2. 2. اشعار از زبان زائر و راهیِ مسیر کربلا

آنکه با پای پیاده، راهی مسیر کربلا شدهاست، شوق و شوری در قلب خویش دارد که وصفشدنی نیست؛ امّا شاعرِ زائر میتواند شوق خود را در قالب کلمات بریزد و با شعر، عشق و ارادت خود را ابراز کند. گاهی هم با همین زبان شعری از جاماندگان راه طلب حلالیت میکند و میگوید که در جوار دوست، به یاد یاران خواهد بود:

ای اهل وفا به یادتان خواهم بود

هنگام دعا به یادتان خواهم بود

حالا که مسافر دیار عشقم

در کرب و بلا به یادتان خواهم بود... 

و

می ‌ ‌رسم به تو

میرسم به تو

من که دستم از همیشه بیشتر تهی ست

خستهام

آنقدر که بار رنجهای خویش را

روی دوش کوله پشتیام گذاشتم

دلخوشم که کشتیات

هرکه را که قابل نجات دید

در غبارٍ شاهراه «حیدریه» غرق میکند

شیوه نجات کشتی تو فرق میکند (میلاد حبیبی)

3. 2. اشعار خطاب به زائر اربعین

این اشعاری خطابی، گاه از زبان جاماندهگان است و گاه از زبان نفسی آگاه که همچون پیر طریق، با زائر کربلا سخن میگوید:

هرچند گناه کردهای گاه، بیا

باز ست در ِخانه این شاه بیا

حالا که حسین(ع) با تو راه آمدهاست

ای زائر اربعین کمی راه بیا...

  

(سیده مرضیه یثربی)

4. 2. اشعار توصیفی احساسی، برای دعوت به شرکت در پیادهروی اربعین

بعضی شاعران، خصوصا آنها که طعم شیرین پیادهروی اربعین را چشیدهاند، به توصیف لذّتها و عظمتهای این حرکت میپردازند تا با زبان جذّاب و دلنشین خود، عزادار و عاشقان حسینی را برای شرکت در مراسم پیاده-روی دعوت کند. بهنظر میرسد اینچنین اشعاری، که جنبه مستند نویسی هم دارند، در سالهای اخیر توانسته-اند نقش مؤثری در گسترش حرکتهای حسینی داشتهباشند:

مرا گرفت در آغوش، موکب اوّل

منِ دچار تحیّر، منِ پریشان را

در این طریق فقط میزبان به سجده شدهست

که توتیا بکند خاک پای مهمان را

چه جذبهای ست در آغوش تو که اینگونه

کشانده‌ای به تماشا، جهان حیران را

زمین به سوی تو برخاستهست، می‌خواهد

نشان ما بدهد رستخیز انسان را

در ازدحام تو گم کرده‌ام خودم را هم

در ازدحام ندیدم عمود پایان را

از این حرم به حرمهای دیگری راه ست

اگر که باز کنی چشم غرق باران را...


(سیدحمیدرضا برقعی)

 

   همچنین اربعینسرایهها از حیث قالب، با توجّه به کمیّتها، به چند گروه تقسیم میشوند:

1. تک بیت

تکبیتهای اربعینی، گاه شبیه یک شعر هایکویی یک حسّ کوتاه عاشقانه، حسرتآمیز یا با حالت نیاز را بیان میکنند و گاه با زبانی شیوا و آهنگین، جلوهای کوتاه از معجزات و عظمتهای اربعین را نشان میدهند.

یاران همه رفتند به پابوسی بیسر

یک بیسر و پا مانده به امّید اشاره...

           

**

دلخوش به عیدی‌ام، سفر از جنس اربعین

آقا قرار بعدی ما: موکب الرضا...

           

این تکبیتها همان شعرهایی هستند که غالباً بهخاطر حالت اختصاریشان بیشتر در ذهنها میمانند و ماندگارتر میشوند.

2. دوبیتی و رباعی

مزیّت این دو قالب شعری نسبت به قالبهای دیگر، اختصار و کشف در آنهاست؛ به عبارت دیگر، یک رباعی یا دوبیتی نسبت به تکبیت، فرصت بیشتری برای بیان مضمون دارد و در عینحال شبیه غزل و مثنوی و... موجزتر ست و از همین حیث میتواند مفاهیم را با جذّابیت بیشتر بیان کند.

چه کردهای که جهانی به تو یقین دارد؟

برای دیدنِ تو، شوقِ اینچنین دارد

تو کیستی که به یادت پس از هزاران سال...

جهان، قیامتی از جنس اربعین دارد...؟

 

(سید مهران موسوی آشنا)

 

و

با روح و دل ای خون خدا یار تواَم

من خادم عاشقان و زوّار تواَم

هرچند که روسیاهم امّا آقا

صد شُکر که اربعین عزادار تواَم...

           

(نعیمه آقانوری)

 

3. غزل

این قالب شعری، از دیرباز نه تنها برای اربعینسرایان بلکه بریا غالب شاعران با طیفهای فکری مختلف، جذّابیت دارد. سوز و گدازهای عاشقانهای که شاعر در بیتها به نمایش میگذارد؛ قافیه ‌ ‌ها و ردیفهای خاصّی که میتواند کیفیت شعر را ارتقا دهد در فضای ایام اربعین راه را برای کشف و شرح باز میگذارد و بهنظر می-رسد غزلهای اربعینی از بهترین اشعار این حوزه هستند.

شگفتا راه عشق ست این که مرد جاده میخواهد

حریفی پاکباز و امتحانپسداده میخواهد

مسافر را پیاده، داغدیده، صاحب دردی

ورای دردهای پیشپا افتاده میخواهد

سفر، موکب به موکب، کولهپشتی، چای، خرما، اشک

یقین کن میزبانت اربعین را ساده میخواهد...

           

(فاطمه عارف نژاد)

 

4. قالبهای فرعی دیگر

قالبهای دیگر، اعمّ از مثنوی، ترکیببند، چهارپاره و... نیز از قالبهایی هستند که شاعران اربعینسرا از آنها غافل نبودهاند و این قالبها محملی شدهاند برای خلّاقیتها، سوز و گدازها و عاشقانههای اربعینی:

اینجا کشیدهایم به شوق تو صف همه

سوی تو عازمیم به شور و شعف همه

ما تشنهایم، تشنه صحرای طف، همه

پای پیاده آمدهایم از نجف همه

تاریخ اگرچه فاصله انداخت بین ما

در راه توست تاب و تب ما، حسین ما...

این کهکشان که چرخزنان بر مدار توست

این قطرهها که مقصدشان جویبار توست

این سیل جمعیت که چنین رهسپار توست

از هر نژاد و رنگ و زبان، بیقرار توست

هر بیدلی شدهست مسافر به شوق تو

از شرق و غرب آمده زائر به شوق تو...

دارد همیشه شور تو جریان در این مسیر

ما بگذریم یکسره از جان در این مسیر

در یاد ماست پیر جماران در این مسیر

حس میشود حضور شهیدان در این مسیر

ما نایبالزیاره خیل شهیدها

نزد تو آمدیم امام امیدها...

 

(سید علیرضا شفیعی)

 

*

  با توجه به مباحث فوق، میتوان اربعینسرایهها را یکی از بخشهای اصلی شعر مذهبی شیعی قلمداد کرد، که با گسترش پیادهروی اربعین، از لحاظ کمّی و کیفی در حال رشد و ترقی هستند و در آیندهای نزدیک، می-توانند نهتنها، نظر ناشران را برای چاپ کتابهایی با همین موضوع (اربعینسرایهها)، بلکه نظر پژوهشگران حوزههای مختلف علومانسانی را به خود معطوف نمایند.


کانال تلگرام شهرستان ادب در کانال شهرستان ادب با ادبیات به روز باشید شهرستان ادب تلگرام

تصاویر پیوست
  • نگاهی به اربعین‌سرایه‌های سال‌های اخیر
امتیاز دهید:
نظرات

نام

ایمیل

وب سایت

در حال حاضر هیچ نظری ثبت نشده است. شما می توانید اولین نفری باشید که نظر می دهید.

تازه ها

پر بازدیدترین ها

 

انتشار قطعه موسیقی «این آمریکا چیست؟»
به مناسبت روز 13 آبان و به همت شهرستان ادب

انتشار قطعه موسیقی «این آمریکا چیست؟»

کاروان شاعران و نویسندگان ایرانی در پیاده روی اربعین
حضور شاعران و نویسندگان ایرانی در مسیر پیاده روی اربعین

کاروان شاعران و نویسندگان ایرانی در پیاده روی اربعین

سومین «ماه شعر» آفتابگردان‌ها برگزار می‌شود
امروز با حضور محمدرضا طهماسبی

سومین «ماه شعر» آفتابگردان‌ها برگزار می‌شود

گزیده نیمایی‌ آفتابگردان‌ها (۱)
نیمایی‌سروده‌های دوره‌ اول و دوم شعر جوان انقلاب اسلامی

گزیده نیمایی‌ آفتابگردان‌ها (۱)

نگاهی به اربعین‌سرایه‌های سال‌های اخیر
یادداشتی از نعیمه آقانوری

نگاهی به اربعین‌سرایه‌های سال‌های اخیر

بیشتر

پر بحث ترین ها