نشست «داستان جنگ؛ از رخداد تا تجربه» سه‌شنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۵، ساعت ۱۶، در محل مؤسسه فرهنگی هنری شهرستان ادب، با حضور مجید قیصری و علیرضا شفاه و به میزبانی محمدقائم خانی برگزار شد.
این نشست، دومین جلسه از سلسله‌نشست‌های تخصصی «ادبیات، جنگ و جامعه» بود که مؤسسه شهرستان ادب با هدف توجه به زوایای مؤثر جنگ و ظرفیت‌های مغفول‌مانده ادبیات داستانی برگزار می‌کند.
در ابتدای این نشست، محمدقائم خانی با اشاره به سرراستی عناوین این سلسله‌نشست‌ها، پرداختن به موضوعات مطرح‌شده را برای مهمانان، از جنس امور «سهل ممتنع» دانست. او با بدیهی دانستن پیوند میان حادثه و تجربه در داستان و زندگی، بیان گفتاری نو و متمایز درباره نقش ادبیات در جنگ را دشوار عنوان کرد؛ چراکه هیچ داستانی بدون شکل‌گیری شخصیت‌ها در دل حوادث ساخته نمی‌شود و هیچ تجربه‌ای در زندگی انسان، فارغ از اتفاقات بزرگ پیرامون او نیست. به گفته او، در این جلسه قرار است با حرکت مداوم از حادثه به تجربه، امکان‌های ظهور شخصیت مورد بررسی قرار گیرد.
انسانِ داستان‌دار از نظر عاطفی به اصل زندگی نزدیک‌تر است
مجید قیصری نویسنده و منتقد ادبی، به‌عنوان نخستین سخنران، با تفکیک «زیست تجربی» از «تجربه زیسته»، اولی را امری عینی و عمومی دانست که میان گروهی از انسان‌ها مشترک است و دومی را حاصل تأثیر حادثه بر هر یک از انسان‌ها توصیف کرد. به اعتقاد او، ادبیات زمانی شکل می‌گیرد که زیست تجربی مشترک به سمت تجربه زیسته آدم‌ها حرکت کند. زمانی که امر بیرونی در انسان‌های مختلف به امری درونی تبدیل می‌شود، داستان شکل می‌گیرد.
او در ادامه افزود که ممکن است چند نفر در یک موقعیت واحد، مانند جنگ، حضور داشته باشند، اما روایت هر یک از آنها از آن موقعیت کاملاً متفاوت باشد. ادبیات، منظرهای متفاوت را به رسمیت می‌شناسد؛ درست شبیه حکایت مشهور مولانا درباره فیل در تاریکی. هرکس بخشی از فیل را درک می‌کند و با پرورش دریافت خود، تصویری متفاوت ارائه می‌دهد. ما به خودِ پدیده یا همان «فیل» دسترسی مستقیم نداریم، بلکه تجربه و درک خودمان از واقعیت را بیان می‌کنیم.
در ادامه نشست، علیرضا شفاه پژوهشگر فلسفه و عضو شورای علمی موسسه علم و سیاست اشراق، هر موقعیت مرتبط با داستان را در نسبت با ارتباط انسان با تجربه اصیل‌تر دانست. به گفته او، چه کسی که درگیر یک داستان است، چه کسی که آن را می‌نویسد و چه کسی که آن را می‌خواند، با عواطف انسانی اصیل‌تری درگیر است تا کسی که حادثه را صرفاً به مثابه یک تجربه و از موضعی بیرونی روایت می‌کند.
شفاه با اشاره به اینکه منظر تجربه‌نگارانه و فاصله‌گرفته از موضوع، معمولاً اخلاقی‌تر به نظر می‌رسد، تأکید کرد که این منظر لزوماً به اندازه انسان درگیر با حادثه اصیل نیست. به باور او، انسان در نبردی که در دل هر داستان شکل می‌گیرد، وجه انسانی خود را به نمایش می‌گذارد.
او در ادامه گفت: هر داستانی جنگی به راه می‌اندازد. جنگ بر زندگی انسان‌ها عارض نمی‌شود، بلکه انسان‌ها در تلاش برای رسیدن به خواسته‌های خود، جنگ را ایجاد می‌کنند. بنابراین، انسانِ داستان‌دار از نظر عاطفی به اصل زندگی نزدیک‌تر است.
این جنگ، جنگی برای آینده ایران است
در بخش دوم نشست، مجید قیصری به موضوع هویت ملی ایرانیان پرداخت. او با اشاره به اینکه فارغ از نسبت افراد با حاکمیت و دولت، هنگامی که کسی هویت یک ملت را هدف قرار می‌دهد و اعلام می‌کند که قصد نابودی تمدن ایران را دارد، صحنه‌ای تازه شکل می‌گیرد، گفت: در چنین شرایطی، نبردی وجودی پدید می‌آید که ناگزیر مقاومت ملی را رقم می‌زند.
به گفته قیصری، ملت برای حفظ آینده خود می‌جنگد، زیرا هویتش مورد تهدید قرار گرفته است. تک‌تک افراد ملت در برابر عبور بیگانه از خط قرمز تجزیه ایران، خود را مسئول می‌دانند. در این نقطه، جنگ به مسئله آنها تبدیل می‌شود و آنان را به واکنش وامی‌دارد.
او در ادامه، ادبیات را دارای ظرفیتی برای پاسخ‌گویی به این مسئله دانست و گفت ادبیات با «آشنایی‌زدایی» پاسخی به مسئله ارائه می‌دهد که می‌تواند در روایت رسمی خدشه ایجاد کند و صحنه را رنگارنگ سازد. به تعبیر او، ادبیات نورهای متفاوتی بر «فیل» می‌تاباند تا ما را به واقعیت نزدیک‌تر کند.
در ادامه این بخش، علیرضا شفاه با اشاره به نقش ادبیات در یکپارچه کردن ذهن جامعه، داستان را عاملی دانست که پراکندگی را از میان می‌برد. به گفته او، پایان هر عمل ما نسبت یکسانی با اراده انسانی ندارد. انسان برخی امور را با اراده خود و به‌صورت پیگیرانه دنبال می‌کند؛ اموری که اتفاقاً در تاریکی قرار دارند.
شفاه افزود: ابهام و خطری که در پس تاریکی موقعیت عمل وجود دارد، تناقضی با عمومی بودن داستان ندارد. اراده کردن به معنای به استقبال سرنوشت رفتن در گوشه‌ای تاریک است. جهل ما نسبت به آینده، زندگی را به امری خطرناک تبدیل می‌کند. انسان به دلیل خطر ناشناخته‌ها، جنگ را برپا می‌کند. چرا انسان نباید بداند آینده چیست؟ اما نمی‌داند. به همین دلیل، داستان‌ها با یکدیگر یکسان نیستند.
او در ادامه تأکید کرد که تجربه‌های متفاوت، ارزش داستانی یکسانی ندارند؛ چراکه هرکدام به میزان متفاوتی مخاطب را متوجه تاریکی‌های زندگی خود می‌کنند.
در ادامه نشست، حاضران تا ساعت ۱۸ به ارائه دیدگاه‌ها و گفت‌وگو با مهمانان پرداختند.
لازم به یادآوری است سلسله‌نشست‌های تخصصی «ادبیات، جنگ و جامعه» به‌صورت ماهانه در محل مؤسسه فرهنگی هنری شهرستان ادب، واقع در خیابان شریعتی، بالاتر از سه‌راه طالقانی، روبه‌روی سینما صحرا، پلاک ۱۶۸ برگزار خواهد شد.