موسسه فرهنگی هنری شهرستان ادب
Menu

شاه کشی

گشایش پرونده کتاب «شاه‌کشُی» در سایت شهرستان ادب
دهمین پرونده‌کتاب سایت شهرستان ادب

گشایش پرونده کتاب «شاه‌کشُی» در سایت شهرستان ادب

یک شب تا ترور |  یادداشتی بر رمان «شاه‌کشی» نوشتۀ ابراهیم اکبری دیزگاه

شهرستان ادب به نقل از روزنامۀ قدس: نویسندۀ رمان شاه‌کشی، بهترین دیدگاه نسبت به زمان را در روایت خود به کار گرفته است. اگر بخواهیم بر اساس دیدگاه زمان در روایت‌شناسی ژنت به مسئله نگاه کنیم، نسبت زمان واقعی اتفاقات با شکل و ساختاری که داستان، آن‌ها را روایت می‌کند، شکلی خارق‌العاده و بسیار جذاب را ارائه می‌کند. شاه‌کشی روایت فردی است که می‌خواهد شاه را بکشد؛ او یک کلت گیر آورده و می‌رود تا در جشن‌های 2500 سالۀ شاهنشاهی، شاهِ وقت را ترور کند. روایت، در همین فاصلۀ زمانی کوتاه، با حرکت‌های سریع، بسیار زیاد و با خط اتصال‌های جذاب میان این زمان‌ها پیش می‌رود و شکلی بسیار قوی و جذاب به خود می‌گیرد! این زمان که در عمل یک شب و روز بیشتر نیست، چنان توسعه و گسترش می‌یابد که از گذشتۀ راوی تا آیندۀ کشور را روایت می‌کند. نثر گیرا و متن قوی و داستانی اثر هم به این جذابیت کمک می‌کند و کتاب 250 صفحه‌ای به‌سختی از دست مخاطب زمین گذاشته می‌شود. تجربه و لذت مطالعۀ این اثر، مدت‌زمان کوتاهی طول می‌کشد تا خواننده به‌حق، ستایشگر قلم نویسنده شود. داستان از زاویۀ اول‌شخص روایت می‌شود و خود شخصیت هم محور داستان است. راوی کسی است که در یک خانوادۀ انقلابی بزرگ شده، اما یک خانواده با دو روش انقلابی‌گری: پدر اسلام‌گراست و برادر و خواهر عضو جریان‌های توده. خودِ راوی، خنثی‌ترین عضو خانواده است؛ حتی خنثی‌تر از مادری که حداقل غصۀ خانواده را می‌خورد. راوی نسبت به آیندۀ اعضای خانواده نیز بی‌تفاوت شده. چنین فردی با چه منطق و چه استدلالی به جسارت و انگیزۀ خطرناک‌ترین کار دنیا دست پیدا می‌کند؟ خطرناک‌ترین کار دنیا، قتل یک دیکتاتور در جشن دیکتاتوری او است. از جنس کاری که میرزای کرمانی در حق شاه قجر انجام داد و نامش را روی بدنۀ تاریخ به شکلی پاک‌نشدنی حک کرد! راوی ذهنی مغشوش و آسیب‌دیده دارد و این مسئله کمک می‌کند که داستان به شکلی سیال روایت شود. حتی واقعۀ مهمی مثل تیراندازی به مأمور ساواک به‌قصد کشتن او که توسطِ این راویِ بی‌آزار انجام شده، در میانه‌های داستان روایت می‌شود. درواقع این ذهن مغشوش، توان تشخیص اهم و مهم را برای روایت کردن ندارد! به بیان دیگر او به‌صورت طبیعی منگ است و این منگی در آلاچیق دایی، بیشتر هم می‌شود... درون‌مایۀ مسلط اثر دو مسئله است: اول تشبیه شخصیت حیوانات به بعضی افراد حاضر در دستگاه قدرت دیکتاتوری و دوم مسئلۀ ناخودآگاه تاریخی. نویسنده شخصیتی را برای روایت برگزیده که در دانشگاه تاریخ خوانده است. محل و موقعیت روایت هم شیراز و محل جشن‌های 2500 ساله است. تقاطع این دو، تصاویری از عمق تاریخ امپراتوری ایران را به صحنۀ داستان می‌آورد و راوی، بارها عناصر مختلف متعلق به این تاریخ را به چشم خود می‌بیند. مسئلۀ ارتباط کوروش و علاقۀ یهودی‌ها به او، نقش اسرائیل در جشن‌های پادشاهی و... همه و همه در قالب این مسئله روایت می‌شوند. به تعبیر بهتر، موقعیت داستان نه‌فقط خود جشن، بلکه کل تاریخ پادشاهی و مجموعۀ ناخودآگاه تاریخی این کشور از ظلم‌های این پادشاهان و امپراتورهاست! نام بردن از کاوه و همچنین ضحاک ماردوشی که به شکلی مدرن‌تر در خواب پایانی راوی ظهور می‌کنند، بخش‌هایی از همین تاریخ و حافظۀ تاریخی هستند: راوی دن کیشوت‌وار، با این اسلحۀ کلت، به جنگ کل این تاریخ پادشاهی می‌رود! داستان باوجود جذابیت و ضرب‌آهنگ بالا، سرشار و سنگین از غم است؛ غمی اندوهگین که گَرد آن در تمام ...

ادامه مطلب