موسسه فرهنگی هنری شهرستان ادب
Menu
بازگشایی پرونده‌پرترۀ «سیمین دانشور» در سایت شهرستان ادب
به مناسبت سالروز درگذشت این بانوی نویسنده

بازگشایی پرونده‌پرترۀ «سیمین دانشور» در سایت شهرستان ادب

بیست‌وپنجمین میزگرد بوطیقا: سیمین دانشور و ضرورت بازخوانی رمان سووشون
با حضور محمدرضا شرفی خبوشان، علی‌اصغر عزتی‌پاک، منیژه آرمین، مجید اسطیری و علیرضا سمیعی

بیست‌وپنجمین میزگرد بوطیقا: سیمین دانشور و ضرورت بازخوانی رمان سووشون

سوم شخص مفرد | مروری بر آثار داستانی سیمین دانشور
در زادروز تولد بزرگ‌بانوی نویسندۀ ایرانی

سوم شخص مفرد | مروری بر آثار داستانی سیمین دانشور

«عین یک باغچه» به روایت «سیمین دانشور» | از کتاب «سووشون»
یک صفحه خوب از یک رمان خوب | صفحۀ پانزدهم

«عین یک باغچه» به روایت «سیمین دانشور» | از کتاب «سووشون»

روایتی تازه از مرگ سیمین دانشور
چرا ویکتوریا دانشور به نکوداشت خواهرش نیامد؟

روایتی تازه از مرگ سیمین دانشور

سووشون از سیاوش تا زری | یادداشتی از «محمدقائم خانی»

شهرستان ادب: به مناسبت سالروز درگذشت «سیمین دانشور»، ستون داستان سایت شهرستان ادب را با یادداشتی از «محمدقائم خانی» بر کتاب «سووشون» به‌روز می‌کنیم: زری در سووشون چند بار درباره شجاعت صحبت می‌کند. حتی فراتر از آن، خود نویسنده هم درباره این موضوع نظر می‌دهد. آیا این‌ها کافی هستند که سووشون را رمانی درباره شجاعت بدانیم؟ مسلماً کافی نیستند. این که شخصیتی در داستان درباره موضوعی حرف بزند، و حتی دغدغه آن را داشته باشد، دلیل بر ارتباط ساختاری داستان با آن موضوع نیست. پس در کجای رمان باید به دنبال شجاعت باشیم تا بتوانیم ادعا کنیم فلان رمان درباره شجاعت است. موضع‌گیری نویسنده درباره موضوع هم اثری ندارد؟ یقیناً اثر دارد، اما هنوز به حد کفایت نمی‌رسد. پس کجا باید رد پای یک موضوع مثل شجاعت را در اثری مانند سووشون پی گرفت؟ کمی درنگ می‌تواند ما را به نقطه اصلی رهنمون کند، که همانا عمل است. شجاعت خود را در اراده نشان می‌دهد و اراده در عمل آشکار می‌شود. عمل هم که مبنای داستان مدرن است. پس احتمالاً مناسب خواهد بود که در عمل داستانی به دنبال شجاعت بگردیم و به موضوع نزدیک‌تر شویم. یوسف از همان ابتدای داستان اهل عمل نشان داده می‌شود، آن هم عملی شجاعانه. او قهرمان داستان، و قهرمان زندگی زری است، و تصمیمات شجاعانه‌اش را هم با صدای بلند اعلام می‌کند. آیا این نقطه برای اعلام ارتباط رمان با موضوع شجاعت کافی است؟ هنوز زود است که چنین حکمی صادر شود. چرا که عمل داستانی در پیرنگ دراماتیک می‌شود و پیرنگ سووشون، حول شخصیت زری شکل گرفته است. نگاهی به تغییرات شخصیت زری در طول رمان نشان می‌دهد که او هم از ابتدا تا انتها درگیر شجاعت است. او در ابتدای داستان بین وظیفه مادری (که همانا نگه داشتن کیان خانواده است) و شجاعت (که تمثل آن در یوسف دیده می‌شود) تزاحم و تضادی می‌بیند؛ و چون یوسف شجاعانه عمل می‌کند، او تصمیم می‌گیرد مادرانه رفتار کند. اما او در طول داستان آهسته‌آهسته تغییر می‌کند تا بالاخره در انتهای داستان، لازمه عمل به وظیفه مادری و همسری را گره‌خورده با صفت شجاعت می‌داند. سیمین دانشور آرام‌آرام شخصیت را به جایی رسانده که از اعماق وجود درک کند برای ادای حق مادری و همسری هم باید شجاعانه با پستی‌ها جنگید. در این نقطه، شجاعت و مهر به هم می‌رسند و در شخصیت زری متحد می‌شوند. پس اگر پیرنگ رمان متناسب با موضوع شجاعت باشد، می‌توان از این زاویه به تک‌تک جملات مربوطه در داستان نگاه کرد، و مهمتر از آن، تک‌تک تصمیمات را مورد مداقه قرار داد. در ابتدای رمان، زری بین مادری و شجاعت تضاد میبیند و درمانده است، شک دارد و نمی‌تواند تصمیمی برای اقدام بگیرد. اما هرچه پیش می‌رود، شک و تردیدهایش کم می‌شود و در انتها تصمیمی کاملاً شجاعانه می‌گیرد. با این حال هنوز یک سطح دیگر از ارتباط این رمان با شجاعت مانده که ناگفته مانده است. زری شجاعتی دیگر هم دارد که از چشم‌ها پنهان است، حتی از چشم یوسف. اوائل رمان، زری از سوی مرد شجاعی چون یوسف متهم می‌شود که شجاعت کافی برای تصمیم و عمل را ندارد. زری این ترس را می‌پذیرد اما دلیل آن را نه منافع، که حفظ کیان خانوادگی می‌داند؛ وظیفه‌ای که خود بر دوش خویش گذاشته. با تعریف کانت، این تصمیم زری، بنیادی‌ترین حالت ممکن برای یک عمل اخلاقی است. تردید زری برای دوری از اقدام، از سر ضعف نیست بلکه از عمق نگرانی او بابت «درستی» کارش نشأت می‌گیرد. او نگران حقیقت است و شجاعت را در شرایطی که به تهوّر نابودکننده نزدیک می‌شود، پس می‌راند. او در حال مراقبه است، حتی اگر متهم به بزدلی و شکاکیت شود. بنابراین از پای نمی‌نشیند و با همه حرف و حدیث‌ها، همچنان دغدغه‌مند نسبت به حقیقت باقی می‌ماند. این مراقبت، یکی از شجاعانه‌ت...

ادامه مطلب