عاشق انسان | غزلی از حسین منزوی

شهرستان ادب: اوّل فروردین مصادف با روز جهانی شعر است. در تاریخ ادبیات فارسی، کمتر شعری یافت می‌شود که برای ذات شاعر و شاعران سروده شده باشد. غزل زیر از حسین منزوی، از معدود اشعاری است که خطاب به خود شاعر سروده شده و در خلال آن، منزوی با شاعران مختلفی به گفتگو نشسته است. این شعر شاهکار را با هم از تظر می‌گذرانیم.

شاعر! تو را زین خیل بی‌دردان کسی نشناخت

تو مشکلی و هرگزت آسان کسی نشناخت

کنج خرابت را بسی تسخر زدند امّا

گنج تو را، ای خانۀ ویران! کسی نشناخت

جسم تو را تشریح کردند از برای هم

امّا تو را، ای روح سرگردان! کسی نشناخت

آری تو را، ای گریۀ پوشیده در خنده!

وآرامش آبستن توفان! کسی نشناخت

زین عشق‌ورزان نسیم و گلشنت، نشگفت

کای گردباد بی سر و سامان! کسی نشناخت

وز دوست‌داران بزرگ کفر و دینت نیز

ای خود تو هم یزدان و هم شیطان! کسی نشناخت

□

گفتند: این دون است و آن والا، تو را امّا

ای لحظۀ دیدار جسم و جان! کسی نشناخت¹

با حکم مرگت روی سینه، سال‌های سال

آنجا تو را در گوشۀ یمگان کسی نشناخت²

فریاد نای‌ات را و بانگ شکوه‌هایت را

ای طالع و نام تو ناهمخوان! کسی نشناخت³

بی‌شک تو را در روز قتل عام نیشابور

با آن دریده سینۀ عرفان کسی نشناخت⁴

با جوهر شعر تو، چون نام تو برّنده

ذات تو را ای جوهر برّان! کسی نشناخت⁵

روزی که می‌خواندی: «مخور می، محتسب تیز است»

لحن نوایت را در آن سامان کسی نشناخت⁶

وقتی که می‌کندند از تن پوستت را نیز

گویا تو را زآن پوستین‌پوشان کسی نشناخت⁷

چون می‌شدی مخنوق از آن مستان، تو را، ای تو

خاتون شعر و بانوی ایمان! کسی نشناخت⁸

آن دم که گفتی، بازگرد ای عید از زندان

خشم و خروشت را در آن زندان کسی نشناخت⁹

چون راز دل با غار می‌گفتی تو را هم نیز

ای شهریار شهر سنگستان! کسی نشناخت¹⁰

حتّی تو را در پیش روی جوخۀ اعدام

جز صبحگاه خونی میدان کسی نشناخت¹¹

^□

هر کس رسید، از عشق ورزیدن به انسان گفت

امّا تو را، ای عاشق انسان! کسی نشناخت

توضیحات:

1- مکن در جسم و جان منزل که این دون است و آن والا/ قدم زین هر دو بیرون نه، نه اینجا باش، نه آنجا (سنایی)

2- ناصرخسرو قبادیانی

3- مسعود سعد سلمان

4- عطّار نیشابوری

5- سیف فرغانی

6- اگرچه باده فرح‌بخش و باد گلبیز است/ با بانگ چنگ مخور می که محتسب تیز است (حافظ)

7- عمادالدّین حروفی از پیروان نهضت حروفیه که به دستور یکی از اعقاب تیمور، ظاهراً پوست از تنش زنده‌زنده کندند.

8- طاهره قرّه‌العین

9- سوگواران را مجال بازدید و دید نیست/ بازگرد ای عید از زندان که ما را عید نیست (فرّخی یزدی)

10- مهدی اخوان ثالث

11- خسرو گلسرخی