نشست عصر اثر دربارۀ کتاب «اسپاگتی با سس قرمز»

شهرستان ادب: نقد و بررسی کتاب «اسپاگتی با سس قرمز» نوشته هادی حکیمیان در نشست عصر اثر برگزار شد. در ادامه، گزارش این نشست را می‌خوانیم.

چهاردهمین نشست از سلسله‌جلسات «عصر اثر» با موضوع کتاب «اسپاگتی با سس قرمز»، با حضور تیمور آقامحمدی نویسنده، علیرضا سمیعی نویسنده و پژوهش‌گر و هادی حکیمیان نویسنده اثر، به میزبانی محمدقائم خانی مجری‌کارشناس این نشست‌ها، در موسسه شهرستان ادب برگزار شد. در ابتدای نشست، حکیمیان گزارشی از مراحل نگارش طرح و داستان ارائه کرد. او با اشاره به ساخته شدن آهن‌شهر نزدیک شهر بافق در استان یزد در دهه پنجاه، دغدغه اصلی نگارش کتاب را نمایش حضور ویژه نیروهای خارجی در ایران معرفی کرد. معمولاً در این موضوع، کاپیتولاسیون مد نظر قرار می‌گیرد ولی ماجرا ابعاد خیلی بزرگ‌تری دارد. نیروهای خارجی مانند انگلیس، آمریکا و روسیه، زندگی خاصی داشتند و معمولاً مناطق خاص خود با امکاناتی ویژه داشتند که حضور ایرانی‌ها در آن‌جا ممنوع بود. تمرکز بر دو نوجوان شناخته‌شده رمان‌هایش، حسین‌علی و کوچک‌علی، زمینه پرداختن به رویای زندگی مدرن را نزد نوجوانان فراهم کرده است. او با اشاره به حرکت فضای داستان‌های نوجوانش به سمت طنز و حرکت، وقوع حوادث بیشتر در داستان‌ها را عامل جذب نوجوان‌ها دانست. به‌خصوص که آهن‌شهر شهری مدرن است و برای مخاطب نوجوان آشناتر است.
در ادامه جلسه، تیمورآقامحمدی به فضای معنایی حاکم بر داستان اشاره کرد و کلید فهم جهان رمان را درک استعاره‌های پنهان در اثر دانست. نمادها و تمثیلات زیادی در این کتاب هست. روستای خاتون‌آباد در مقابل آهن‌شهر، روایت جهان سوم در برابر نیروی استعمارگر است. بیگانگان در نقطه‌ای متمرکز، برای سوداگری و غارت منابع مستقر شده‌اند. مردم روستا هم تلاش می‌کنند از این مرز بگذرند و در شهر مدرن حضور پیدا کنند. زرق و برق این شهر و جشن بزرگ بوقلمون، آن‌ها را مسحور خودشان کرده و از هویت خودشان جدا ساخته است. دست‌اندازی استعمار تنها به منابع زیرزمینی مثل آهن محدود نمانده و ابعاد فرهنگی کشور میزبان را هم در بر رفته است. روایت این دو نوجوان نشان می‌دهد که نوعی بحران معرفتی در برابر فرهنگ وجود دارد. استعمار، ذهن و بیان مردم بومی را تحت تملک در می‌آورد تا زبان و فرهنگ هم به ابزار تسلط تبدیل شود. نویسنده به خوبی توانسته این مفاهیم را در پس داستان بگنجاند. پیرنگ و صحنه و کشمکش را می‌شناسد و همه‌چیز را در جای خود قرار می‌دهد. البته نویسنده پیام نهایی را همان ابتدا، به عنوان چیزی محصل در ابتدای داستان قرار داده است. آن چیزی که قرار است در انتها به دست آید، از ابتدا در طرح رمان فعلی موجود است. چهره نیروهای خارجی در آهن‌شهر، صورت ثابت شناخته‌شده استعمارگر را دارد و وارد تجربه مخصوص رمان نمی‌شود. قصه طوری ساخته نشده که مخاطب خودش این چهره استعماری را کشف کند، بلکه از ابتدا صف‌بندی‌ها کامل مشخص است. معناها به درستی دراماتیزه شده است، اما تجربه‌گرایی لازم برای یک رمان در اثر وجود ندارد.
علیرضا سمیعی با اشاره به گفتارهای رایج درباره نوجوانان نسل زد، آن‌ها را گفتاری در جهت منافع صنعت سرگرمی نوجوانان دانست. بنگاه‌های بزرگ، به عمد واقعیت نوجوانان را قلب می‌کنند تا با تبدیل همه آن‌ها به کانون مصرف، به سود سرشاری برسند. متأسفانه اصحاب علوم انسانی به ویژه جامعه‌شناسان و روان‌شناسان، با ارائه تصویری غیرواقعی از این نسل، به کمک فراگیر شدن این چرخه مصرف کمک می‌کنند. این‌ها واقعی نیست، بلکه برندسازی است برای رسیدن به سود بیش‌تر، با تمرکز بر خودشیفته‌سازی نوجوانان. البته نوجوان با نسل گذشته چالش دارد، اما توصیفاتِ امروزی از نوجوانان، اغراق‌آمیز و برای جدا کردن آن‌ها از مسئولیت‌پذیری است. هادی حکیمیان در این رمان، نوجوانانی را روایت می‌کند که مسئولیت کارهای مهم را بر عهده می‌گیرند. اگر نوجوانان در کتاب‌ها تمرین داده بشوند برای پذیرش مسئولیت زندگی خود، می‌توانند در آینده زیر بار مسئول زندگی خود و خانواده و شهر و کشور بروند. هادی حکیمیان در این‌جا هم مانند داستان‌های قبلی، نوجوانان را در نقطه‌ای تاریخی قرار می‌دهد که بتوانند نقش بزرگ خود را ایفا کنند. نویسندگان رمان‌های بزرگ جهانی هم که برای نوجوانان نوشته می‌شود، همین رفتار را با مخاطب خود دارند. نوجوان باید مسئولیت خود را درباره خود، خانواده، شهر، کشور و حتی جهان بر عهده بگیرد. هادی حکیمیان هم باج به فانتزی‌های منتسب به نوجوان نمی‌دهد و داستان بزرگی را وسط می‌گذارد. این کار هم با نثر پاکیزه و طنز عالی ارائه می‌شود. هم طنز زبانی در کار وجود دارد، هم طنز موقعیت. می‌دانیم که ساخت طنز موقعیت، کاری سخت است که نویسنده از عهده آن‌ها برمی‌آید. پایان قدرتمند رمان هم داستان را خوب جمع می‌کند، هرچند بخش میانی داستان می‌توانست کوچک شود. با وجود کش‌دار شدن داستان، نویسنده توانسته موقعیت درستی را بسازد و نوجوانان را فرا بخواند تا از منظر او، به مسائل نگاه کند.