موسسه فرهنگی هنری شهرستان ادب
Menu
چهره‎های برتر شعر انقلاب _ فصل نخست

پنجره‎ای به شعر علی معلم دامغانی

12 بهمن 1393 14:21 | 4 نظر
Article Rating | امتیاز: 4.06 با 36 رای
پنجره‎ای به شعر علی معلم دامغانی

شهرستان ادب_ویژۀ پرونده ادبیات انقلاب : در ایام دهه‎فجر به معرفی و بازخوانی آثار آن‎دسته شاعران مطرح انقلاب که هنوز در میان ما هستند می‎پردازیم. اولین مطلب پروندۀ انقلاب سایت شهرستان ادب را با شاعر توانمند کشورمان استاد علی معلم آغاز می‎کنیم:


یکم: پنجره‎ای به شعر علی معلم دامغانی

استاد محمدعلی معلم‎دامغانی متولد ۱۳۳۰ و معروف به «علی معلم»؛ ادیب، دانشمند، پژوهشگر و از مهمترین شاعران روزگار ما و برترین چهره‎های شعر انقلاب است. در نظرسنجی شش سال پیش که درمورد برترین شاعر پس از انقلاب صورت گرفت، علی معلم هم مانند زنده‎یادان سلمان هراتی، سیدحسن حسینی و قیصر امین‎پور در صدر برگزیدگان بود، با این تفاوت که آن سه عزیز سفرکرده از تاثر عاطفی و تمایل و توجهی که پس از مرگ یک شاعر درموردش اتفاق می‎افتد بهره‎مند بودند، اما معلم بی‎بهره از این امتیاز در ردیف برترین‎ها قرار گرفته بود.

در ذهن اهالی ادبیات معلم نزدیک‎ترین تصویر را به تصور دیرین و کهن‎الگویی که از غول‎های ادبیات فارسی و چهره‎های برتر و دوران‎ساز شعر کلاسیک داریم، دارد. شاعری که حکمت معنوی، نبوغ شعری و احاطۀ شگرفش بر متون کهن (اعم از ادبی و دینی و تاریخی) همواره مورد تعجب و رشک صاحب‎نظران و شاعران برجسته بوده است. برای اثبات این نکته کافی‎ست توجه کنیم که مطرح‎ترین پژوهشگرانی که درمورد شعر انقلاب کار کرده‎اند و مهم‎ترین صاحب‎نظران جریان شعر انقلاب یعنی شاعران و اساتیدی چون «یوسفعلی میرشکاک»، «محمدرضا ترکی» و «محمدکاظم کاظمی» در حیطۀ شعر معاصر همگی از هواداران پروپاقرص شعر علی معلم‎اند و این هواداری و هواخواهی را بارهاوبارها عنوان کرده‎اند.

مثنوی، قالب اصلی و مورد توجه معلم است و او ساختاری نوین و متفاوت به این قالب دیرین ادبیات فارسی بخشیده است. ساختاری دشوار که یگانه پیام‎بر و پیروی راستینش خود معلم بود. هرچند این ساختار به کرّات از سوی عموم شاعران انقلاب مورد توجه قرار گرفت اما کسی نتوانست به خوبی معلم در آن موفق شود.

از مثنوی‎های مهم و معروف علی معلم دامغانی می‎توان به «باور کنیم سکه به نام محمد است»، «تاوان این خون تا قیامت ماند بر ما»، «هجرت»، «هلا ستارۀ احمد، هلا ستارۀ صبح»، «کلیله»، «نی انبان مشرک»، «ماند زین غربت»، «عزای مرتضی» و «زمان آبستن جنگی است، جنگی مثل عاشورا» اشاره کرد.

قالب ترانه هم از جمله قالب‎های شعری معلم است که معلم در دهه هفتاد و هشتاد به آن پرداخت و حاصل کار ترانه‎های موفق و معروفی شد که با صدای خوانندگانی چون محمدرضا شجریان، علیرضا افتخاری، محمد اصفهانی و مجید اخشابی آن‎ها را شنیده‎ایم.

گفتنی‎ست معلم هم اکنون رئیس فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران است.



دوم: کتاب‎های علی معلم دامغانی

 

۱. رجعت سرخ ستاره

یگانه مجموعه‎شعر علی معلم که یک‎بار در سال ۱۳۶۰ منتشر شده است و گویا به اصرار دیگران. چاپ دوم کتاب باز به «اصرار دیگران» بیست و پنج سال پس از چاپ نخست در سال ۱۳۸۵ به اهتمام دکتر محمدرضا ترکی منتشر شد. در این مجموعه می‎توانید مثنوی‎های انقلابی و دینی درخشان معلم در سال‎های پیش از انقلاب و ابتدای انقلاب و همچنین تعدادی از غزل‎های او را بخوانید. برخلاف مثنوی‎های کتاب که تا هنوز ورد زبان شعر دوستان‎اند، غزل‎های کتاب توفیق چندانی در بین عموم و خصوص مخاطبان ادبیات پیدا نکردند. این کتاب از بهترین نمایندگان پدیده‎ای به نام «شعر انقلاب» و آمیزۀ نبوغ و اعتقاد علی معلم دامغانی است.


۲. حیرت دمیدهام...

گزیدۀ جستارها و گفتارهای معلم دامغانی (اعم از مقاله، سخنرانی و مصاحبه) که در سال ۱۳۸۸ منتشر شد.

 

۳. شرحه شرحه است صدا در باد

مجموعه‎ای از ترانه‎های علی معلم دامغانی که در سال ۱۳۸۹ منتشر شد.

 

۴. مجلس حر بن یزید ریاحی

یک منظومۀ نیمایی بلند و بسیار زیبا که مانند کتاب قبلی در سال ۸۹  منتشر شد. معلم بخشی از این منظومه را سال قبل از انتشار در دیدار با مقام معظم رهبری با دکلمه‎ای بسیار زیبا خواند که بسیار هم مورد استقبال قرار گرفت.  

 دانلود دکلمه شعر حر توسط علی معلم دامغانی


۵. گزیدۀ اشعار علی معلم دامغانی

این کتاب که به همت محمدکاظم کاظمی، ابوطالب مظفری و محمد نورالهی در ابتدای سال ۱۳۹۳ منتشر شد، گزیده‎ای از شعرهای علی معلم دامغانی در سه قالب مثنوی، قصیده و ترانه است. ویژگی منحصر به فرد این دفتر شعر این است که پس از سال‎ها بالاخره بسیاری از مثنوی‎های درخشان معلم که با انبوه هوادارنش در هیچ کتابی چاپ نشده بودند را در خود جای داده است.

بررسی گزیده اشعار علی معلم دامغانی با حضور مولفان، در حلقه شعر شهرستان ادب مشهد


۶. قرآن هنری  و هنر قرآنی

پژوهشی که به تازگی با موضوع قرآن و تمدن اسلامی به قلم استاد معلم منتشر شده است.


سوم: نمونه شعر علی معلم دامغانی

در این بخش به چهار شعر شاخص استاد محمدعلی معلم دامغانی اشاره می‎کنیم.


ابیاتی از مقدمۀ مثنویِ «هجرت»

این مثنوی از قدیمیترین و طولانیترین مثنوی‎های معلم است و به نوعی به روایتِ انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی و پیشینۀ تاریخی و آیینی‎اش می‎پردازد. بخشی از ابیات این مثنوی با آهنگسازی مجید انتظامی در موسیقیِ فیلمِ «هیوا» ساختۀ زنده‎یاد رسول ملاقلی‎پور اجرا شده است.

این فصل را با من بخوان، باقى فسانه است
این فصل را بسیار خواندم، عاشقانه است

هفتاد باب از هفت مُصحَف برنبشتم
این فصل را خواندم، ورق را درنبشتم

از شش منادى، رازِ هفت اختر شنیدم
این رمز را از پنج دفتر برگزیدم

این بانگ را از پنج نوبت‏‎زن گرفتم
این عطر را از باد در برزن گرفتم

این جاده را با ریگ صحرا پویه كردم
این ناله را با موج دریا مویه كردم

این نغمه را با جاشوان سند خواندم
این ورد را با جوكیان هند خواندم

این حرف را در سِحرِ بودا آزمودم
این ساحرى را با یهودا آزمودم

از باغ اهل وجد، چیدم این حكایت
با راویان نجد، دیدم این روایت

این چامه را چون گازران از بط شنیدم
وین شعر را چون ماهیان از شط شنیدم

شط این نوا را در تب حیرت سروده است
وین نغمه را در بستر هجرت سروده است...

 

ابیاتی از مقدمۀ مثنویِ «زمان آبستن جنگی است، جنگی مثل عاشورا»

این شعر از مثنوی‎های شگفت‎انگیز علی معلم دامغانی و شاید از زیباترین و در عین حال دشوارترین شعرهای روزگار ما است.

به دریاهای بی‎‏پایاب برگردان صدفها را
به ماهیها، به شهر آب برگردان صدفها را

بگو چیزی که پنهان آرزو دارید، باید شد
بگو ساحل تهیدست است، مروارید باید شد

*

که می‏‎داند که حتی در غرور آب‎سالیها
کنار چشمه خشکیدند، تنگسها و شالیها؟

پدرها نیمهشب کشتند بی‏‎خنجر پسرها را
مکاری‏‎ها که برگشتند، آوردند سرها را

زنی در منظر مهتاب، سنجاقی به گیسو زد
چراغ چشم شبگردی به قعر باغ سوسو زد

تفنگی عطسه کرد از بام، رشکی توخت بر خشمی‏
دوتاری ضجه کرد از کوه، اشکی سوخت در چشمی

*

به من گفتی که بادآبستنِ خاکاند آدمها
و من گفتم ورای حدّ ادراکاند آدمها

تو خندیدی که محبوس‌اند و مهجورند ماهیها
و من گفتم که نزدیک‌اند، اگر دورند ماهیها

تو رنجیدی که بی‎مغز است اگر نغز است افسانه‏
و من گفتم برون از پوستها مغز است افسانه...

 

 

ترانه‎ی لالۀ عاشق
 اجرا شده با صدای محمد اصفهانی و تنظیم فواد حجازی در آلبوم فاصله

دانلود آهنگ لاله عاشق

این ترانه بسیار زیبا با موضوع دفاع مقدس سروده شده و در دوران خود با استقبال بسیاری از سوی مردم مواجه شد.

جماعت يه دنيا فرقه
بين ديدن و شنيدن
بريد از اونا بپرسيد
که شنيده‎ها رو ديدن

راز سنگرای عشقُ
بايد از ستاره پرسيد
التهاب تشنه‎ها رو
کی ميدونه غير خورشيد؟

پشته‎ها پر از شقايق
کشته‎ها لالۀ عاشق

باغِ گل، زخم شکفته
غنچه‎ها، داغ نهفته

صبح صحرا لاله‎گون بود
شب دريا رنگ خون بود

ميگن عاشقی محاله
باشه ما محالُ ديديم
خيلی‎ها ميگن خياله
ولی ما خيالُ ديديم

توی عصر آتش و خون
خيلی‎ها عشقُ چشيدن
بعضی‎هام زرد و فسرده
موندن و حسرت کشيدن

 

ترانۀ بارون
اجرا شده با صدای محمدرضا شجریان و موسیقی کیهان کلهر در آلبوم شب، سکوت، کویر

دانلود آهنگ بارون

این ترانه نیز مانند ترانۀ قبل با استقبال مردمی بسیاری مواجه شد هرچند پاپ نبود و سنتی بود. گرچه موضوع  شعرعاشقانه است اما بعضی ترکیبات و سطرها به ادبیات انقلاب و ادبیات دینی نیز قابل تاویلاند. «عاشقای بی مزار»، «ماهُ دادن به شبهای تار»...

کلهر در یکی از مصاحبه‎هایش درباره چگونگی سرایش این ترانه می‎گوید: « من خودم رفتم سراغ آقای معلم. از طریق برادرزاده‌شان قراری تنظیم شد و ساعت یک بعدازظهر به دفتر ایشان رفتم و درباره‌ی پیوند کلام و موسیقی خراسان صحبت کردیم، آن‌قدر حرفمان گل ‌انداخت که تا ساعت ده شب طول کشید. به جرأت می‌توانم بگویم شناخت و اطلاعات آقای معلم از نظم و نثر فرهنگ خراسان بی‌نظیر بود. پیش خودم فکر کردم حتی اگر ایشان نتوانند شعری هم برای «بارون» بگویند ایرادی ندارد چراکه من از شخصی آشنا با فرهنگ خراسان دربار‌ه‌ی کلام و پیوندش با موسیقی بسیار آموختم... عامیانه ‌بودن، محلی بودن، صمیمی بودن و هرچه می‌خواستم در این شعر بود؛ من واقعاً از این بابت خوشحال بودم»

ببار ای بارون ببار
با دلُم گریه كن، خون ببار
در شبای تیره چون زلف یار
بهر لیلی چو مجنون ببار
 ای بارون

دلا خون شو خون ببار
بر كوه و دشت و هامون ببار
به سرخی لبای سرخ یار
به یاد عاشقای این دیار
به داغ عاشقای بی‎مزار
ای بارون

ببار ای ابر بهار
با دلُم به هوای زلف یار
داد و بیداد از این روزگار
ماهُ دادن به شب‎های تار
ای بارون


کانال شهرستان ادب در پیام رسان ایتا کانال بله شهرستان ادب کانال تلگرام شهرستان ادب
تصاویر پیوست
  • پنجره‎ای به شعر علی معلم دامغانی
امتیاز دهید:
نظرات

جلال الدین
ﺳﻪشنبه, 16 آبان,1396 | 01:30 ق.ظ
دوستی که علاقه مند به ملاقات با جناب معلم هستند، دوشنبه ها ساعت ۱۵ سالن سلمان هراتی خوره هنری تهران،زیر پل حافظ استاد جلسه عمومی دارند.«آذر۹۶»

شیوا
جمعه, 07 اسفند,1394 | 10:15 ب.ظ
سلام خدمت شما . بنده هم نم نمکی شعر میگویم و شعرهایم بسیار نزدیک شاعر عزیز محمد علی معلم می باشد و بسیار دوست دارم ایشون را ملاقات کنم . لطفا مرا راهنمایی کنید چطور میتونم ایشون را ببینم .

نام مستعار
پنجشنبه, 28 اسفند,1393 | 12:27 ق.ظ
سلام من شاعر نیستم و زیاد شعر نمیخونم اما شعر رو بسیار دوست دارم. شاید باورتون نشه اما از آقای معلم شناخت چندانی نداشتم و شعرهای زیادی از ایشون نخونده بودم. این مطلب شما برای چون منی بسیار بسیار عالی بود. من که به غایت بهره بردم...
خسته نباشید واقعاً...
یاعلی

عظیمی
یکشنبه, 12 بهمن,1393 | 08:48 ب.ظ
عالی! چه ایده ی خوبی برای پرونده ی دهه ی فجر! دست دوستان درد نکند!

نام

ایمیل

وب سایت

تصویر امنیتی
کد امنیتی را وارد نمایید:

تازه ها
«سازمان ملل» به روایت «رومن گاری» | از کتاب «مردی با کبوتر»
یک صفحه خوب از یک رمان خوب | صفحه چهل‌وپنجم

«سازمان ملل» به روایت «رومن گاری» | از کتاب «مردی با کبوتر»

حاج آقا خاص | شعری از اسماعیل امینی
تازه‌ترین سرودۀ انتقادی

حاج آقا خاص | شعری از اسماعیل امینی

دزدِ قدیم | شعری از مرتضی امیری‌اسفندقه
تازه‌ترین سرودۀ انتقادی

دزدِ قدیم | شعری از مرتضی امیری‌اسفندقه

فراخوان ثبت نام در چهارمین دوره آزاد آموزشی «زنگ شعر»
دفتر شعر شهرستان ادب برگزار می‌کند:

فراخوان ثبت نام در چهارمین دوره آزاد آموزشی «زنگ شعر»

بهشت | شعری از مبین اردستانی
به مناسبت میلاد امام رضا علیه‌السلام

بهشت | شعری از مبین اردستانی

بیشتر