موسسه فرهنگی هنری شهرستان ادب
Menu
گفتگویی از «مرتضی شمس‌آبادی» در پرونده‌پرترۀ «هادی حکیمیان»

نوجوانی، بهترین زمان برای خواندن رمان است: «هادی حکیمیان» در گفتگو پیرامون «رمان تاریخی»

08 فروردین 1399 17:00 | 0 نظر
Article Rating | امتیاز: 4 با 2 رای
نوجوانی، بهترین زمان برای خواندن رمان است: «هادی حکیمیان» در گفتگو پیرامون «رمان تاریخی»

شهرستان ادب به نقل از روزنامۀ جوان: تاریخ، درس زندگی و تجربه‌نامۀ ملت‌ها، اقوام و فرهنگ‌هاست. تجربه‌ای که آن‌قدر تکرار می‌شود تا از آن بیاموزی و اگر نخواهی به‌دیدۀ صحت و بادقت به آن بنگری، گلوی خود و جامعه‌ات را می‌گیرد. رمان، بستری شگرف برای بیان عقاید، فرهنگ‌ها، داستان‌ها و حکمت‌هاست. چه بسیار بوده‌اند بزرگانی که از بستر داستان و رمان برای بیان عقاید و نظرهای خود استفاده کرده‌اند. حال اگر بیاییم و این بستر را به تاریخِ درس‌آموزِ درس‌اندود آغشته کنیم، می‌توانیم به ایجاد نگاهی نو و یا همتی بلندتر برای یادگیری از گذشته امیدوار باشیم. با سؤال از چیستی و چرایی رمان تاریخی، به سراغ یکی از رمان‌نویسان کشورمان، هادی حکیمیان، رفته‌ایم که دغدغه و تحصیلاتش تاریخ است و اثر پررنگ آن را می‌توان در آثارش مشاهده کرد.

 

 تعریف شما از رمان تاریخی چیست؟ آن را چگونه می‌شناسید و ویژگی‌های نمونۀ خوب آن را چه می‌دانید؟

واقعیت، من درست نمی‌دانم رمان تاریخی چیست؛ یعنی به تعریف دقیقی از آن نرسیده‌ام. آیا به‌صرف این‌که رمان، داستانی را روایت کند که مال شصت‌ـ‌هفتاد سال پیش باشد، رمان تاریخی می‌شود؟ اگر این‌طوری است که سووشون یکی از بهترین رمان‌های تاریخی است یا حتی مدیر مدرسه را هم می‌توان گفت تاریخی؛ چون در دهۀ سی می‌گذرد. همین‌طور که کلیدر در دهۀ بیست می‌گذرد و تنگسیر چوبک در زمانی قبل‌تر.

البته برخی هم کار رمان تاریخی را پرداختن به پادشاهان و حاکمان و شرح جنگ‌ها و انقلاب‌ها می‌دانند که با این تعریف، آثار مرحوم ذبیح‌اله منصوری، کارهای شاخص و موفقی است یا کارهای صنعتی‌زاده؛ چراکه هنوز چاپ می‌شوند، مردم برای خرید آن‌ها به کتاب‌فروشی رفته و مبلغ قابل توجهی هم نسبت به بقیۀ کتاب‌ها می‌پردازند. این در حالی است که رسانه‌ها هم هیچ‌گونه تبلیغی برای این کارها نمی‌کنند و موفقیت‌شان را صرفاً مدیون توانایی نویسندگان‌شان هستند. به‌نظرم جداکردن برخی کارها به‌عنوان رمان تاریخی کار درستی نیست، همان‌طور که زمانی جنگ شعر نو و کهنه در میان بود. هر دوره‌ای شعر خود را دارد. هر دوره‌ای داستان و رمان خود را دارد. مهم این است که اغلب رمان‌ها در یک بستری از زمان، رخ می‌دهند و حالا این شخصیت‌ها می‌توانند در زمان اکنون، قاجار یا حتی مغول باشند، به‌نظرم مهم کشش داستانی است.

 

 تعریفی که آموزش‌وپرورش و نظام عالی از تاریخ به فرزندان ما ارائه می‌دهد و بازتاب آن را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

فکر می‌کنم دیدگاه غلط نسبت به درس تاریخ در مدارس و حتی دانشگاه باعث شده که ما به تعریف درستی از رمان تاریخی نرسیم. در دوران تحصیل، اغلب افراد از تاریخ خوش‌شان نمی‌آید؛ چراکه این‌جور جا افتاده که تاریخ بناست به حکام و پادشاهان و نهایتاً شرح جنگ‌های ایشان بپردازد. درحالی‌که این غلط است. تاریخ، شرح زندگی مردمان هر دوره‌ای است؛ کشاورزان، صنعت‌گران، دبیران، مردمان شهری و روستایی، حتی سربازان گمنام و بی‌نام هر دوره‌ای که بیشترین نقش را در پیش‌برد تاریخ داشته‌اند. ما بایستی یک تجدید نظر کلی در درس‌های تاریخ بکنیم. یک رمان تاریخی مربوط به دوران مغول صرفاً نباید دربارۀ چنگیز یا هلاکوخان باشد، این رمان می‌تواند شرح زندگانی یک سرباز یا صنعت‌گر گمنام ایرانی باشد در ری یا اصفهان. به‌گمان من برگزاری برخی جلسات بین اساتید تاریخ و رمان‌نویس‌های خبره می‌تواند در این خصوص راه‌گشا باشد.

. به نظر شما، رمان تاریخی به نقطۀ مطلوب خود، از نظر جلب و جذب مخاطب رسیده است؟

رمان‌هایی که تحت عنوان رمان تاریخی شناخته می‌شوند همیشه عده‌ای مخاطب داشته و دارند، درست مثل فیلم‌های ژانر پلیسی‌ـ‌معمایی. کارهای مرحوم ذبیح‌اله منصوری یا شازده احتجاب گلشیری که دوره‌ای از تاریخ رو به زوال ما را روایت می‌کند، هرکدام در نوع خود کارهای موفقی بوده‌اند. به‌خصوص کار گلشیری که سعی داشت با اتکاء به تاریخ و ادبیات بومی، دست به آفرینش رمان ایرانی بزند.

 

رابطۀ نوجوان و رمان را چگونه می‌بینید؟

متأسفانه من این رابطه را درحال گسترش نمی‌بینم. زمانی‌که ما محصل بودیم بچه‌ها خیلی بیشتر از الان کتاب می‌خواندند. یک دلیلش هم این بود که جامعه هنوز مورد هجوم تکنولوژی و رسانه‌های دیجیتال واقع نشده بود. به‌هرحال مقطع سنی نوجوان، بهترین سال‌ها برای خواندن رمان است، همین‌طور که بهترین زمان برای پرداختن به ورزش یا کسب مهارت‌های دیگر. خواندن رمان علاوه‌بر گسترش قوۀ تخیل نوجوان، او را با دنیاهای دیگر هم آشنا می‌کند و این خیلی خوب است.

 

در حال حاضر در بازار کتاب، رمان‌هایی به شکل گسترده تألیف و ترجمه می‌شوند که به‌تعبیری خودشان و ناشرهای‌شان یک جریان را در رمان نوجوان رقم می‌زنند. ناشرهایی که در بازۀ زمانی اندکی از شهرت برخوردار شده اما کاری که می‌کنند به‌هیچ‌وجه تخصصی نیست و نشرشان بر اساس دانش صورت نمی‌گیرد. وضعیت موجود را چگونه تبیین می‌کنید؟

به نظر می‌آید این جریان‌ها تنها گونه‌های خاصی از ادبیات روز دنیا را مورد توجه قرار داده‌اند. نمونه‌اش کاری مثل هری‌پاتر که به‌سرعت در کشور ما ترجمه و منتشر می‌شد. همۀ ما می‌دانیم که ژانر علمی‌ـ‌تخیلی یکی از ژانرهای ادبی است، نه همۀ ادبیات. حتی در خود غرب هم بسیاری آثار با محوریت حوادث بزرگ تاریخی مثل جنگ و انقلاب‌ها برای مخاطب نوجوان به نگارش درآمده که طبعاً در شناساندن تاریخ هر کشور به نوجوانانش مؤثر بوده است. نمونه‌اش بینوایان، زنان کوچک و کارهایی از این‌دست که کارتون‌هایش هم با اقبال فراوان روبه‌رو شدند.

 چیزی که وجود دارد این است که بنا نیست تاریخ ما را آن‌ها معرفی کنند، که اگر هم بکنند به‌گونه‌ای باب میل خودشان آن را انجام می‌دهند، پس تا دیرتر نشده باید بجنبیم و کارهایی با محوریت حوادث تاریخی خودمان برای مخاطب نوجوان و حتی بزرگسال بنویسیم. مایۀ تأسف است که در خصوص رخداد عظیمی مثل اشغال ایران در دوران جنگ جهانی اول از سوی روس و انگلیس هنوز کار شایسته‌ای انجام نشده است.

 

 تاریخ چگونه می‌تواند در ذیل و بستر رمان نوجوان عنوان شود؟ به بیان دیگر رمان نوجوان چگونه می‌تواند در خدمت تاریخ و زمینه‌ساز بیان آن برای نوجوان گردد؟

من نظر شخصی خودم را می‌گویم. به‌نظرم مخاطب نوجوان دنبال کشمکش و هیجان است. او کتابی که صرفاً راوی تاریخ باشد را نمی‌پسندد، پس ذائقۀ جستجوگر نوجوان باید مدنظر قرار گیرد. طنز هم از جمله نکاتی است که در صورت حضور می‌تواند در جذب مخاطب نوجوان مؤثر باشد. همین‌طور حادثه، رمان نوجوان بایست حوادث مهیج و جالب داشته باشد.

 

رمان نوجوانی که حرف از تاریخ می‌زند باید انگیزۀ جست‌وجو و ارجاع به منابع را در او ایجاد کند؟ این‌که بگردد تا شخصیت‌ها را بهتر بشناسد و داستان را کامل‌تر کند، یا رمان باید بتواند تا حد زیادی این حس کنجکاوی و پرسش‌گری را پاسخ دهد؟

نه فکر نمی‌کنم وظیفۀ رمان این باشد که مخاطب را به خارج متن ارجاع دهد. ما وقتی جنگ‌وصلح تولستوی را می‌خوانیم، دیگر احتیاجی نیست که برویم آن مقطع از تاریخ روسیه یا جنگ های ناپلئون را بخوانیم. اثر ادبی باید متکی به ذات باشد.

 

 اساساً با توجه به وضعیت کنونی بازار محصول‌های فرهنگی، موسیقی، رمان، فیلم و انیمیشن و...، قالب‌ها و بسترهای فانتزی، تخیلی، وحشت، بی‌زمانی و بی‌مکانی و... با تمام جذابیت‌هایش، برای نوجوان دیگر چه دلیلی وجود دارد به رمان تاریخی رجوع کند و آن را بخواند و خود را از لذت خواندن بی‌دردسر و حضور در فضایی خیال‌انگیز محروم کند؟ و آیا واقعاً رمان تاریخی می‌تواند در برابر این سیل عظیم، حرفی برای گفتن داشته باشد؟

ببینید هیچ‌دلیلی ندارد که مخاطب بیاید و رمان تاریخی بخواند. طبعاً کسی که دوست دارد وقت خود را با تلویزیون و شبکه‌های اجتماعی بگذراند، خوب می‌تواند به همان‌جا برود. مهم وجود یک افق دید حداقلی در جامعۀ فرهنگی ماست. شما حوادث یک‌سال گذشته را نگاه کنید، به‌یک‌باره موجی به راه می‌افتد و بعد قریب به هفتادوچند سال که از مرگ رضاشاه می‌گذرد، عدۀ زیادی مشتاق دانستن در مورد او می‌شوند. شخصی مثل رضاشاه را که نمی‌شود حذف کرد، نمی‌توانیم بگوییم او نبوده است. به یک‌باره عده‌ای می‌خواهند در مورد او بدانند. این‌که در همۀ این سال‌ها یک اثر ادبی یا حتی یک مستند خوب درمورد یکی از افراد مؤثر در تاریخ ایران تولید نشده از ضعف ماست. در چنین وضعیتی تنها منبع پاسخگویی، فیلمی می‌شود که شبکۀ من‌وتو در مورد رضاشاه ساخته است. از این‌طرف هم هرچه بگویند این‌ها تاریخ را تحریف می‌کنند گوش کسی بدهکار نیست؛ چراکه می‌گویند فیلم و کتابی که شما تولید کردی کو؟ شما می‌گویی رضاشاه مستبد بوده، خب نشان بده. من فکر می‌کنم پرداختن به دوره‌های حساس تاریخی و همین‌طور رجال و شخصیت‌ها اعم از این‌که آن‌ها را بخواهیم یا نه لازم است، ما باید در مورد هر دوره‌ای چندین کار خوب داشته باشیم تا این‌طور در برابر یک شبکۀ آن‌طرف آبی دست‌مان خالی نماند.

 

امید که باز هم شاهد انتشار آثار خوب شما در این حوزه و برای مخاطب نوجوان باشیم.

با تشکر از شما.

کانال شهرستان ادب در پیام رسان ایتا کانال بله شهرستان ادب کانال تلگرام شهرستان ادب
تصاویر پیوست
  • نوجوانی، بهترین زمان برای خواندن رمان است: «هادی حکیمیان» در گفتگو پیرامون «رمان تاریخی»
  • نوجوانی، بهترین زمان برای خواندن رمان است: «هادی حکیمیان» در گفتگو پیرامون «رمان تاریخی»
امتیاز دهید:
نظرات

نام

ایمیل

وب سایت

تصویر امنیتی
کد امنیتی را وارد نمایید:

در حال حاضر هیچ نظری ثبت نشده است. شما می توانید اولین نفری باشید که نظر می دهید.
تازه ها
موبی‌دیک و یک حماسۀ نهنگی | یادداشتی از «علیرضا سمیعی»
بررسی تمدن آمریکایی ذیل رمان «موبی‌دیک» اثر «هرمان ملویل»

موبی‌دیک و یک حماسۀ نهنگی | یادداشتی از «علیرضا سمیعی»

طلسم | شعری از علی سلیمیان
دل بریدم از تو اما دیگر این دل، دل نشد

طلسم | شعری از علی سلیمیان

سرخ‌نگار سبزوار | پی‌جویی ردپای ستیهندگی و ستیزندگی در آثار «محمود دولت‌آبادی»
به قلم دکتر «حامد صلاحی» در زادروز این نویسندۀ معاصر

سرخ‌نگار سبزوار | پی‌جویی ردپای ستیهندگی و ستیزندگی در آثار «محمود دولت‌آبادی»

دنیای قشنگ مجازی نو | یادداشتی بر رمان «دنیای قشنگ نو» اثر «آلدوس هاکسلی»
به قلم «علیرضا سمیعی» در زادروز این نویسنده و فیلسوف شهیر انگلیسی

دنیای قشنگ مجازی نو | یادداشتی بر رمان «دنیای قشنگ نو» اثر «آلدوس هاکسلی»

بیشتر
پر بازدیدترین ها
دنیای قشنگ مجازی نو | یادداشتی بر رمان «دنیای قشنگ نو» اثر «آلدوس هاکسلی»
به قلم «علیرضا سمیعی» در زادروز این نویسنده و فیلسوف شهیر انگلیسی

دنیای قشنگ مجازی نو | یادداشتی بر رمان «دنیای قشنگ نو» اثر «آلدوس هاکسلی»

سرخ‌نگار سبزوار | پی‌جویی ردپای ستیهندگی و ستیزندگی در آثار «محمود دولت‌آبادی»
به قلم دکتر «حامد صلاحی» در زادروز این نویسندۀ معاصر

سرخ‌نگار سبزوار | پی‌جویی ردپای ستیهندگی و ستیزندگی در آثار «محمود دولت‌آبادی»

طلسم | شعری از علی سلیمیان
دل بریدم از تو اما دیگر این دل، دل نشد

طلسم | شعری از علی سلیمیان

موبی‌دیک و یک حماسۀ نهنگی | یادداشتی از «علیرضا سمیعی»
بررسی تمدن آمریکایی ذیل رمان «موبی‌دیک» اثر «هرمان ملویل»

موبی‌دیک و یک حماسۀ نهنگی | یادداشتی از «علیرضا سمیعی»

بیشتر