پرونده-قیصر-امین-پور
ویژۀ هشتم آبان، سالروز درگذشت قیصر امین‎پور

عطا و لقای قیصر در شعر نیمایی | یادداشتی از امیررضا یزدانی

عطا و لقای قیصر در شعر نیمایی | یادداشتی از امیررضا یزدانی
شهرستان ادب: هشتم آبان ماه، برای شاعران و شعرپژوهان ادبیات فارسی، روزیست همراه با نام بزرگ‌شاعر معاصر «قیصر امین‌پور». روز درگذشت این قلۀ قافِ شعر فارسی. به این بهانه، یادداشتی می‌خوانیم بر نیمایی‌های قیصر امین‌پور، از جناب آقای امیررضا یزدانی شاعر جوان و از اعضای دوره‎های آفتابگردان. عطا و لقای قیصر   اگر روزی بخواهند چند شاعر را که در زنده کردن قالب «نیمایی» نقش بسزایی داشتند نام ببرند، بی‌شک یکی از آن‌ها قیصر امین‌پور است. نیمایوشیج اگرچه در روزگار خود، سختی و مرارت فراوانی را تحمل کرد و روز و شب طعنه و تمسخر سنت‌گراها پشت سر او بود، اما به مدد هوش و سخت‌کوشی خود، توانست پنجرۀ تازه‌ای رو به ادبیات فارسی بگشاید. بعد از نیما، پیروان او همچون اخوان ثالث و شاملو و سپهری و فرخزاد و... در استوار کردن پایه‌های این جریان نو، بسیار تأثیرگذار بودند. هر چند تا سی سال بعد از نیما، کمابیش شاعران دیگری نیز بودند که راه نیما را شکسته و بسته ادامه می‌دادند، اما بعد از انقلاب اسلامی ایران، کم‌کم شعر نیمایی از صحنۀ طبع‌آزمایی شاعران رخت بربست و اقبال عمومی به قالب‌های کهن، از جمله غزل، بیشتر شد. در این میان و در دوره‌ای که شاعران با قالب نیمایی قهر کرده بودند، شاعری از جنس انقلاب از روستاهای شوشتر به پاخاست و به‌تنهایی، به یاری این قالب مهجور شتافت. آری، قیصر امین‌پور به یاری نیمایی شتافت و روی این نکته تأکید و تعمید دارم. بنابراین در این یادداشت برآنم تا به چند مورد از ابداعات امین‌پور که در جلب توجه و نگاه مردم به قالب نیمایی مؤثر بود و به‌حق می‌توان آن‌ها را «عطا و لقای قیصر در شعر نیمایی» دانست، اشاره‌ای گذرا کنم.  آشتی با زبان مردم زمانی که نیما یوشیج، پایه‌های شعر نیمایی را استوار می‌کرد و در نشریات و کتب مختلف به معرفی این بنای عظیم شعری می‌پرداخت، ابهام و پیچیدگی و سمبلگرایی را یکی از ویژگی‌های این قالب برشمرد.  نیما به دلیل علاقه‌اش به تعقید لفظی و ابهام بیانی در شعر، برای آثار شاعرانی که پیرو سبک هندی یا سبک اصفهانی شناخته شده‌اند، ارزش بالایی قائل است و این نوع شعر را اوج ترقی شعر فارسی می‌داند. اما قیصر امین‌پور در عین حال که به اصول اساسی شعر نیمایی پایند بود، ساحت نیمایی‌های خود را از هر چه ابهام دور ساخت. با این کار، توجه مردمی که غالباً با این قالب بیگانه بودند را به شعر نو جلب کرد و شعر نیمایی را که سالیان سال مخصوص محافل روشنفکری و خواص بود، وارد ادبیات کوچه و بازار کرد.  البته توجه به این نکته ضروری است که زبان عامیانه با زبان عوامانه تفاوت دارد؛ زبان عوامانه یعنی زبانی که بدون گذشتن از صافی قواعد ادبیات معیار، به طور مستقیم از زبان کوچه و بازار اقتباس شده است. اما زبان عامیانه استفاده از قواعد و ساخت‌های مردمی زبان است که مجوز ورود به جهان ادبیات را کسب کرده است. و آن خدمتی که قیصر برای ادبیات معاصر انجام داد، وارد کردنِ زبان عامیانه در شعر نیمایی بود. اگر چه پیش از او، فروغ فرخزاد نیز در این راستا تلاش‌هایی کرده بود. قیصر امین‌پور شعر نیمایی را تا گوشۀ دفترهای خاطرات و کتاب‌های درسی و نامه‌ها و پیامک‌ها و...  آورد، بی‌آنکه شعر را به ابتذال و سطحی‌نگری برساند و این یعنی آشتی دادن مردم با ساحتی از شعر که تا به حال راهی به دل‌های مخاطبان اصلی شعر نداشته است. کمتر کسی است که «ناگهان چقدر زود دیر می‌شود» را به خاطر نداشته باشد و از آن لذت نبرده باشد. حتی آنان که کاری با ادبیات و شعر ندارند. البته در این خصوص، خیلی‌ها به قیصر امین‌پور خرده می‌گیرند که سطح شعر را پایین آورده و بجای زبان فاخر و خاص‌فهم، از واژه‌ها و زبانی ساده و دم دستی استفاده کرده است و اگر این روزها شاهد شعرهای سست و مبتذل از نظرگاه زبانی هستیم، یکی از دلایلش این نوع استفاده از واژگان است. اما به نظر نگارنده، کاری که قیصر کرد، همان خدمتی است که سعدی برای ادبیات فارسی انجام داد؛ و آن، رها کردن شعر از قید تکلف و تصنع و پیچیدگی است؛ آنچنان که تا قبل از سعدی، مردم روز به روز از شعر دور می‌شدند. پس باید قهرمانی وارد این داستان می‌شد و شعر را با مخاطبان اصلی‌اش، که همانا مردم‌اند، پیوند می‌داد: اینجا همه هر لحظه می‌پرسند: « حالت چطور است؟» اما کسی یکبار از من نپرسید:         « بالت...  حضور شاعرانۀ تجربه‌های روزانه در رویارویی با نیمایی‌های قیصر امین‌پور، گاهی اوقات با تجربیات روزانه‌ای برخورد می‌کنیم که کمابیش برای همۀ ما پیش آمده است؛ تجربیاتی که غالباً زاییدۀ زندگی شهری است، تجربیاتی که هرچند به‌ظاهر شاعرانه نیست و آن‌قدر برای همۀ ما رخ داده است که تبدیل به عادت و یکنواختی شده است، اما وقتی آنها را در قالب واژگانی شاعرانه می‌بینیم، لذتی به ما دست می‌دهد که نتیجه‌اش غبطه است به طبع خلاق و شگفتی‌آفرین شاعرش و اینکه چرا تا به حال این‌قدر هنرمندانه به آنها توجه نکرده بودیم و ساده‌انگارانه از کنارشان گذشته‌ایم. ولی اینکه بتوان از همین اتفاقات پیش‌پاافتادۀ تکراری، شاهکار هنری خلق کرد، کار هر کسی نیست؛ حتی کار هر شاعری نیست. اینکه بتوان از خرت‌وپرت‌های کیف خود به درد جاودانگی رسید، کار کسی جز قیصر نیست: پس کجاست؟ چندبار خرت‌وپرت‌های کیف باد کرده را زیر و رو کنم: پوشۀ مدارک اداری و گزارش اضافه کار و کسر کار کارت‌های اعتبار کارت‌های دعوت عروسی و عزا قبض‌های آب و برق و غیره و کذا برگۀ حقوق و بیمه و جریمه و مساعده رونوشت بخش‌نامه‌های طبق قاعده صورت خرید خوارو بار صورت خرید جنس‌های...
ادامه مطلب
ترجمه گزیده اشعار پنج تن از شاعران انقلاب
قزوه، صفارزاده، هراتی، امین‌پور و گرمارودی
ترجمه گزیده اشعار پنج تن از شاعران انقلاب
اینک پس از سالها... | یادداشتی از وحید سمنانی
در نهمین سالگرد درگذشت قیصر امین پور
اینک پس از سالها... | یادداشتی از وحید سمنانی
شعر ضدآمریکایی قیصر امین پور
در نهمین سالگرد درگذشت قیصر امین پور
شعر ضدآمریکایی قیصر امین پور
«راهی که قیصر گشود» | گفت‌وگوی Khamenei.ir با علی‌محمد مؤدب
در سالگرد درگذشت مرحوم قیصر امین‌پور
«راهی که قیصر گشود» | گفت‌وگوی Khamenei.ir با علی‌محمد مؤدب
 بی‌بال... پرید! | یادداشتی از پرستو علی عسگرنجاد
ویژۀ هشتم آبان، سالروز درگذشت قیصر امین پور
بی‌بال... پرید! | یادداشتی از پرستو علی عسگرنجاد
۴۰ شعر از «زیباترین سروده‌ها در سوگ قیصر امین‌پور»
ویژۀ هشتم آبان، سالروز درگذشت قیصر امین‎پور
۴۰ شعر از «زیباترین سروده‌ها در سوگ قیصر امین‌پور»
عطا و لقای قیصر در شعر نیمایی | یادداشتی از امیررضا یزدانی
ویژۀ هشتم آبان، سالروز درگذشت قیصر امین‎پور
عطا و لقای قیصر در شعر نیمایی | یادداشتی از امیررضا یزدانی
شعر دیگری از قیصر امین‎پور برای اول مهر
به مناسبت هفتۀ دفاع مقدس و بازگشایی مدارس:
شعر دیگری از قیصر امین‎پور برای اول مهر
رسم اخوانیه
شعرهای قیصر امین‎پور و سیدحسن حسینی برای هم
رسم اخوانیه
همراه با قیصر امین‎پور، از اراک تا زنجان، کاشمر، اهواز و شهرکرد
گزارش ویژۀ شهرستان ادب از حضور اشعار قیصر امین‎پور در ذهن شاعران جوان
همراه با قیصر امین‎پور، از اراک تا زنجان، کاشمر، اهواز و شهرکرد
شعر «مرگ بر آمریکا ۹۳» که به قیصر امین‎پور تقدیم شد
با صدای حاج صادق آهنگران و ترانه‎ی محمدمهدی سیار
شعر «مرگ بر آمریکا ۹۳» که به قیصر امین‎پور تقدیم شد
اگر دیر نشده باشد
یادداشتی از رضا زنگنه
اگر دیر نشده باشد
ده کتاب شعر پیشنهادی برای ماه محرم
پیشنهاد شهرستان ادب برای ایام شهادت امام حسین
ده کتاب شعر پیشنهادی برای ماه محرم
شعر بی دروغ
شعری از قیصر امین‎پور
شعر بی دروغ
بوی ماهِ مهر
غزلی از قیصرامین‎پور
بوی ماهِ مهر
سعدیِ روزگار یا قیصرِ زمانه؟
یادی از قیصر امین پور در سالروز تولدش
سعدیِ روزگار یا قیصرِ زمانه؟
غزل قیصر امین پور برای امام خمینی
غزلی از قیصر امین پور
غزل قیصر امین پور برای امام خمینی
دو شعر با موضوع آرمان مقدس قدس
از استاد علی معلم دامغانی و زنده یاد قیصر امین پور
دو شعر با موضوع آرمان مقدس قدس
اين جزر و مد چيست كه تا ماه مي‌رود؟
غزلی از قیصر امین پور برای شب نوزدهم رمضان
اين جزر و مد چيست كه تا ماه مي‌رود؟
جشن تولد پنجاه‌وچهار سالگی قیصر امین‌پور برگزار می‌شود
به همت فرهنگسرای انقلاب اسلامی و همکاری شهرستان ادب
جشن تولد پنجاه‌وچهار سالگی قیصر امین‌پور برگزار می‌شود
سیری در سلوک شعری زنده‌یاد قیصر امین‌پور
مقاله ای از دکتر محمدرضا روزبه
سیری در سلوک شعری زنده‌یاد قیصر امین‌پور